Πόση από την καμένη γη της Ευρώπης βρίσκεται σε προστατευόμενες φυσικές περιοχές;

Τα στοιχεία του 2025

Το 2025, οι πυρκαγιές έκαψαν 424.023 εκτάρια εντός του Natura 2000, του δικτύου προστατευόμενων φυσικών περιοχών της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Αυτό αντιστοιχούσε περίπου στο 39% όλης της γης που χαρτογραφήθηκε ως καμένη στην ΕΕ εκείνο το έτος, σύμφωνα με το Κοινό Κέντρο Ερευνών της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.

Με απλά λόγια, για κάθε 100 εκτάρια που κάηκαν, περίπου 39 βρίσκονταν μέσα σε αυτό το δίκτυο προστασίας.

Χαρτογραφημένη καμένη έκταση της ΕΕ το 2025

Περιοχή	Εκτάρια	Ποσοστό
Εντός περιοχών Natura 2000	Εκτάρια424.023	Ποσοστό39,3%
Εκτός περιοχών Natura 2000	Εκτάρια655.515	Ποσοστό60,7%
Σύνολο	Εκτάρια1.079.538	Ποσοστό100%

Τα στοιχεία καλύπτουν τις 27 χώρες-μέλη της ΕΕ και ειδικά το Natura 2000. Η γη εκτός αυτού του δικτύου μπορεί να υπάγεται σε άλλες μορφές προστασίας, συμπεριλαμβανομένων εθνικών χαρακτηρισμών. Το 39% περιγράφει το μερίδιο του δικτύου στην καμένη γη. Δεν σημαίνει ότι κάηκε το 39% όλης της προστατευόμενης γης.

Τι προστατεύει το Natura 2000

Το Natura 2000 συνδέει περιοχές που έχουν επιλεγεί για τη διατήρηση πολύτιμων και απειλούμενων οικοτόπων και ειδών. Περιλαμβάνει τοπία όπου άνθρωποι ζουν και εργάζονται, και οι δραστηριότητες μπορούν να συνεχίζονται όταν είναι συμβατές με τους στόχους διατήρησης. Στο τέλος του 2023, το δίκτυο περιλάμβανε 27.165 περιοχές και κάλυπτε το 18,6% της χερσαίας έκτασης της ΕΕ. Ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Περιβάλλοντος καταγράφει την έκταση του δικτύου.

Αυτό προσφέρει χρήσιμο πλαίσιο: ένα δίκτυο που καλύπτει λιγότερο από το ένα πέμπτο της χερσαίας έκτασης της ΕΕ αντιπροσώπευε σχεδόν τα δύο πέμπτα της χαρτογραφημένης καμένης έκτασης το 2025.

Η σύγκριση χρειάζεται προσοχή. Οι προστατευόμενες περιοχές διαφέρουν από το υπόλοιπο τοπίο ως προς βλάστηση, θέση και κλίμα. Αυτά τα ποσοστά από μόνα τους δεν δείχνουν αν η προστασία αυξάνει ή μειώνει τον κίνδυνο πυρκαγιάς. Μια ουσιαστική αξιολόγηση θα συνέκρινε τόπους με παρόμοιες συνθήκες και θα εξέταζε τη διαχείρισή τους.

Δείχνουν όμως ότι σημαντικό μέρος του ετήσιου αποτυπώματος πυρκαγιών συνέπεσε με γη χαρακτηρισμένη για προστασία της φύσης.

Τι δείχνει ένας χάρτης καμένων εκτάσεων

Η μέτρηση αυτού του αποτυπώματος ξεκινά με δορυφορικές εικόνες. Το Ευρωπαϊκό Σύστημα Πληροφοριών για τις Δασικές Πυρκαγιές, γνωστό ως EFFIS, χρησιμοποιεί εικόνες για να εντοπίζει και να χαρτογραφεί καμένες εκτάσεις. Αυτό παρέχει έναν συνεπή τρόπο εξέτασης της έκτασης των πυρκαγιών μεταξύ χωρών. Οι χάρτες του είναι εκτιμήσεις και το προϊόν καμένων εκτάσεων μπορεί να περιλαμβάνει προδιαγεγραμμένες καύσεις ή καύσεις περιβαλλοντικής διαχείρισης, πέρα από ανεξέλεγκτες πυρκαγιές.

Το σύνολο που χρησιμοποιείται εδώ περιλαμβάνει μικρότερες χαρτογραφημένες πυρκαγιές. Η σειρά ιστορικής σύγκρισης του EFFIS εξαιρεί πυρκαγιές κάτω των 30 εκταρίων και επομένως δίνει διαφορετικό σύνολο για το 2025. Όλα τα στοιχεία του άρθρου χρησιμοποιούν τα ίδια σύνολα της προκαταρκτικής αξιολόγησης.

Τι συνέβη στο οικοσύστημα;

Ένας χάρτης καμένης γης αφήνει αναπάντητο ένα σημαντικό ερώτημα: τι συνέβη στο οικοσύστημα;

Η φωτιά επηρεάζει διαφορετικά τους διάφορους οικοτόπους. Ορισμένα οικοσυστήματα έχουν εξελιχθεί με περιοδικές πυρκαγιές και κάποια φυτά και ζώα εξαρτώνται από αυτές ή ωφελούνται. Οι οδηγίες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το Natura 2000 αναγνωρίζουν ότι πυρκαγιές χαμηλής ή μέτριας έντασης σε προσαρμοσμένα οικοσυστήματα δεν πρέπει να θεωρούνται αυτομάτως οικολογική υποβάθμιση. Σε ορισμένες περιπτώσεις, μπορεί να είναι κατάλληλο να επιτραπεί η φυσική ανάκαμψη.

Συχνότερες ή σοβαρότερες πυρκαγιές μπορεί να έχουν διαφορετικό αποτέλεσμα. Μπορούν να διαταράξουν τις συνθήκες που επιτρέπουν στη βλάστηση να ανακάμψει και να επηρεάσουν οικοτόπους, εδάφη και νερά. Η κατανόηση των συνεπειών απαιτεί εξέταση του οικοσυστήματος, της έντασης της φωτιάς και του ιστορικού προηγούμενων πυρκαγιών. Ένα καμένο εκτάριο μετρά την έκταση που επλήγη· δεν αποτελεί πλήρες μέτρο της χαμένης βιοποικιλότητας. Η αξιολόγηση επιπτώσεων πυρκαγιών του ΟΟΣΑ εξηγεί τη σημασία αυτών των οικολογικών διαφορών.

Σχεδιασμός για προστατευόμενα τοπία

Για όσους διαχειρίζονται προστατευόμενα τοπία, αυτό κάνει την προετοιμασία ιδιαίτερα σημαντική. Τα μέτρα πρέπει να ανταποκρίνονται σε όσα προσπαθεί να διατηρήσει κάθε περιοχή, μαζί με τους κινδύνους για γειτονικές κοινότητες και υποδομές.

Ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Περιβάλλοντος συνιστά προσεγγίσεις προσαρμοσμένες στις τοπικές συνθήκες, όπως διαχείριση βλάστησης, ενίσχυση ανθεκτικότερων δασικών δομών και σχεδιασμό ανάκαμψης. Αυτά τα μέτρα λειτουργούν καλύτερα όταν ιδιοκτήτες γης, ομάδες προστασίας της φύσης και άλλοι τοπικοί φορείς συμμετέχουν από νωρίς.

Η παρακολούθηση προσθέτει ένα ακόμη μέρος στην προετοιμασία. Κάμερες, δορυφόροι και αισθητήρες μπορούν να βοηθήσουν στον εντοπισμό πιθανών πυρκαγιών και να παρέχουν πληροφορίες στις ομάδες επέμβασης. Η χρησιμότητά τους εξαρτάται από την κάλυψη, τις επικοινωνίες και τη δυνατότητα επαλήθευσης μιας ειδοποίησης και δράσης. Η έγκαιρη ανίχνευση μπορεί να επιτρέψει ταχύτερη επέμβαση, ενώ το αποτέλεσμα εξακολουθεί να εξαρτάται από συνθήκες και διαθέσιμους πόρους. Η επισκόπηση πυρανίχνευσης του US GAO περιγράφει αυτές τις δυνατότητες και τους περιορισμούς.

Για ένα πάρκο ή προστατευόμενη περιοχή, πρακτικός σχεδιασμός σημαίνει να αποφασιστεί ποιοι οικότοποι χρειάζονται ιδιαίτερη προσοχή, πού περιορίζεται η ορατότητα, ποιος ελέγχει μια πιθανή ανίχνευση και πώς οι πληροφορίες φτάνουν στις δυνάμεις επέμβασης. Αυτές οι αποφάσεις δίνουν σαφή σκοπό στην παρακολούθηση μέσα στο ευρύτερο σχέδιο διατήρησης της περιοχής.

Οι οδηγοί μας για τη σύγκριση μεθόδων ανίχνευσης και την αξιολόγηση κάλυψης καμερών εξετάζουν αυτά τα πρακτικά ερωτήματα.